Op 30 september organiseerde VOI©E een voorlichtingsbijeenkomst over blockchain-technologie. Blockchain maakt het mogelijk om data op een onweerlegbare manier op te slaan en te delen, bijvoorbeeld het eigendom van rechten, transacties en gebruiksdata, wellicht zodanig dat een centrale ‘trusted third party’ niet meer nodig is of een andere rol krijgt.

De werkgroep innovatie van VOI©E onderzoekt onder voorzitterschap van Diederik van Leeuwen waar er mogelijkheden liggen om de ondersteunende rol van de CBO’s in online rechtenbeheer te verbeteren. De werkgroep heeft op 30 september 2016 in samenwerking met Tymlez een voorlichtingsbijeenkomst georganiseerd voor de besturen en medewerkers van de leden over de mogelijkheden van blockchain-technologie voor de individuele en collectieve exploitatie van rechten.
In de creatieve keten tussen de makers en de afnemers zijn pay per use, zo laag mogelijke transactiekosten en transparantie de na te streven doelen. CBO’s spelen daarbij als intermediair een nuttige rol. Nieuwe technologieën, zoals blockchain, bieden functionaliteiten die deze doelstellingen verder kunnen ondersteunen en de positie van de Nederlandse content industrie kunnen versterken.

Wat is blockchain?
Gebrek aan vertrouwen leidt tot tussenpersonen, de zogenaamde trusted third parties. Maar ook die tussenpersonen worden niet vertrouwd en dat leidt weer tot toezicht, denk aan de banken, maar ook dichter bij huis de collectieve beheersorganisaties. Door de financiële crisis is men gaan nadenken over nieuwe mogelijkheden om de regie over de eigen data terug te krijgen. Blockchain is de technologie die achter bitcoin zit, maar heeft vele andere mogelijkheden als gedecentraliseerde en gedistribueerde automatisering. Het heeft door haar aard de potentie om industrieën ingrijpend te veranderen. Dit geldt ook voor de creatieve industrie.
Een blockchain is in feite een bestand, een gedistribueerd register of grootboek, waarin transacties of informatie over voorwerpen versleuteld zijn vastgelegd. Iedereen die toegang heeft tot het bestand kan in beginsel het hele systeem zien, waardoor fraude heel moeilijk wordt omdat iedereen getuige is. Alle informatie is versleuteld, over de wijze van toegang en wat men wel en niet van elkaar binnen de blockchain kan zien, worden door de deelnemers afspraken gemaakt.

Karakteristieken
Volgens Tymlez heeft blockchain-technologie de volgende karakteristieken:
- een nieuwe manier om data op een onweerlegbare manier op te slaan, bijvoorbeeld eigenaarschap van (auteurs-)rechten van individuen en organisaties, transacties (betalingen, overdrachten van eigendom, licenties etc.) en gebruiksdata;
- een nieuwe manier om data te delen en te zorgen voor transparantie en “one single source of truth”, wat onder andere het “double spending” probleem voorkomt;
- een nieuwe manier om te automatiseren met Smart Contracts (gedistribueerde applicaties), die automatisering zonder een centrale ‘trusted third party’ mogelijk maakt.

Toepassingsmogelijkheden
Vele sectoren zijn er al mee aan de slag: Rijksoverheid, notariskantoren, banken, netwerkleveranciers, telecom, verzekeringsmaatschappijen, maar er zijn ook al initiatieven in de muziekindustrie aangekondigd. Voorspellingen over de termijn waarbinnen blockchain een bepalende invloed gaat krijgen zijn al teruggedraaid van 10 jaar naar 5 jaar.
Blockchain-technologie biedt kansen voor de creatieve sector, waardoor zowel rechthebbenden als consumenten beter kunnen worden bediend, bijvoorbeeld:
- één bron van alle data kan worden georganiseerd waar het eigenaarschap en licenties van rechten worden bijgehouden: alle partijen bezitten gezamenlijk deze gedistribueerde bron van data en kunnen allen hun eigen rechten registreren en aanpassen;
- efficiëntere processen voor inning en verrekening van vergoedingen, die op elk moment inzichtelijk zijn: rechthebbenden en afnemers kunnen zo nog meer ontzorgd worden.
- nieuwe vormen van samenwerking, bijvoorbeeld elektronisch stemmen.

Voor de creatieve sector worden al de volgende toepassingsmogelijkheden voorzien:
- documenten vastleggen: contracten, gebruiksrechten;
- informatie over werken vastleggen: werken databank;
- identiteiten vastleggen: registratie rechthebbenden (ook bijvoorbeeld voor een elektronische stemprocedure);
- transacties vastleggen: overdracht, licenties van rechten;
- betalingen vastleggen: incasso en repartitiesystemen;
- processtappen monitoren: contractsafspraken rechtenbeheer;
- smart contracts: automatisch licentiëren.

Niet de oplossing voor alles
Met blockchain-technologie worden zeker niet alle problemen opgelost waarmee de sector worstelt. Informatie over het origineel kunnen wel onweerlegbaar worden opgeslagen, maar dat voorkomt niet dat er ongeautoriseerde kopieën op de markt komen of illegaal toegang wordt geboden tot content. Blockchain kan helpen – onder meer via de smart contracts – om rechten in eigen beheer te exploiteren, maar daarmee is onder meer de financiering, marketing en het maken van afspraken met partijen die al hun gebruik bij één loket willen regelen nog niet ondervangen. Blockchain kan wel helpen bij meer eigen beheer over de data.

Andere rol tussenpersonen
Volgens Tymlez zal blockchain de tussenpersonen ook niet overbodig maken, maar krijgen ze wel een andere rol. Een blockchain is gebaseerd op afspraken tussen de deelnemers over wat er wordt geregistreerd, hoe en aan wie het wordt ontsloten en wie onder welke voorwaarden toegang hebben.
Er blijft dus een organisatie nodig die dit initieert, financiert en regelt. Dat kunnen evenwel andere organisaties zijn dan de huidige tussenpersonen.
Tussenpersonen kunnen inspelen op de andere rol met behulp van blockchain-technologie. Doen zij dat niet, dan bestaat inderdaad de kans dat zij in de nabije toekomst links en rechts worden gepasseerd.
Dit geldt natuurlijk ook voor CBO’s.

Pilots
Er zijn vele vormen van blockchains mogelijk. Het kan een openbaar systeem zijn (zoals bitcoin), een semi-openbaar systeem (zoals het samenwerkingsverband van veertig koepelorganisaties in de zorg die met behulp van blockchain patiëntendossiers met keuzemogelijkheden voor de patiënten willen gaan ontsluiten) of een besloten systeem, bijvoorbeeld met de leden van een vereniging.
Tymlez adviseert om met blockchain aan de slag te gaan om ervan te leren. Dat kan een kleinschalig project zijn. Er hoeft geen angst te zijn voor de wet van de remmende voorsprong. De basistechniek van blockchain maakt juist aansluiting bij andere of nieuw opgezette blockchains mogelijk. Gezien deze kansen is verder onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden van blockchain technologie nu van belang.
VOI©E gaat dan ook hierover met zijn leden in overleg.

14-10-16