Aad Kosto vraagt aandacht voor auteur en uitvoerend kunstenaar

In het Cultureel Supplement van 17 april nodigt de redactie lezers uit te reageren op het vraaggesprek met Joost Smiers onder de kop: “Auteursrecht moet op de helling”. Als voorzitter van de Stichting Auteursrechtbelangen voel ik mij genoopt op de uitnodiging in te gaan.

Het vraaggesprek is voor Smiers en zijn uitgever een mooie voorpubliciteit voor het boek “Adieu auteursrecht, vaarwel culturele conglomeraten”, geschreven samen met Marieke van Schendel. Het is hun gegund. Voor auteurs en uitvoerende kunstenaars daarentegen zijn de conclusies die worden getrokken onheilspellend. Bij uitzondering is de kop boven het artikel milder dan wat er onder staat. Op een helling wordt gerepareerd, maar Smiers bepleit en voorspelt de ondergang van het auteursrecht.

De auteur en de uitvoerende kunstenaar komen er in het betoog van Smiers bekaaid af. Zijn gram richt zich op de “culturele industrieën”, die ten nadele van de consumenten de culturele markt zouden manipuleren. Scheppende en uitvoerende kunstenaars mogen vernemen dat hun rechten door de ontwikkeling van technieken in samenhang met het internet niet meer zijn te handhaven. Dus weg met het auteursrecht. In plaats daarvan wordt het mededingingsrecht aangewezen. Dat zal de genoemde industrieën verkavelen tot kleinere entiteiten. De daaruit voortvloeiende concurrentie zal heilzaam zijn voor consumenten en kunstenaars. Een stelling zonder bewijs.

De kwetsbaarheid van auteurs werd al vroeg ingezien en internationaal erkend in de Berner Conventie van 1886. In 1961 kwam het Verdrag van Rome tot stand om de rechten te beschermen van uitvoerende kunstenaars, van wie de prestaties nu ook op grote schaal verduurzaamd konden worden. In de ontwikkelde wereld is er geen land dat geen Auteurswet kent. Naar uit een recent rapport nog eens is gebleken, is er met het auteursrecht zoveel geld gemoeid, dat het economisch een factor van groot gewicht is. (S.E.O.: “De economische omvang van het auteursrecht in Nederland”, december 2008.)

Dat er grote problemen zijn rond de handhaving van het auteursrecht is een feit. De vrijwel algemene bereikbaarheid van internet gecombineerd met het technisch vernuft van veel gebruikers en afwezigheid van het benul dat auteursrechtelijk beschermd werk niet zomaar kan worden gebruikt, bedreigen de inkomenspositie van de creatieve mensen, zonder wie er cultureel niets nieuws meer te consumeren is. De consumentenelectronica heeft de piraterij in de hand gewerkt. Illegaal vermenigvuldigde werken hebben criminelen rijk gemaakt ten koste van de auteursrechthebbenden. Consumenten zonder kennis van de wet en zonder besef van het verschil tussen mijn en dijn eigenen zich met groot gemak toe wat aan een ander toebehoort. De grootschaligheid van het misbruik leidt al te makkelijk tot de laconieke opvatting dat er toch niets aan valt te doen. Een voorbeeld is te vinden in de krant van 18 april. Een Zweedse rechter heeft in een pittig vonnis een jaar vrijheidsstraf en 2,7 miljoen euro boete opgelegd aan de vier oprichters van de website Pirate Bay, omdat zij misbruik van auteursrecht door derden hebben mogelijk gemaakt. Het betreffende artikel (Economie-katern blz. 15) is journalistiek van hoge kwaliteit. Maar het gaat vergezeld van een uiteenzetting hoe men te werk moet gaan om gebruik te maken van het onrechtmatig gedrag van de mensen achter Pirate Bay. Geen wonder dat dan ook wordt gesteld dat het Zweedse vonnis weinig consequenties zal hebben omdat anderen de onrechtmatigheid zullen navolgen.

In de Nederlandse politiek is het auteursrecht dit voorjaar hot. Bij de Tweede Kamer is een wetsvoorstel aanhangig houdende bepalingen met betrekking tot het toezicht op collectieve beheersorganisaties voor auteurs- en naburige rechten. Verwacht wordt dat binnen afzienbare tijd een rapport over het auteursrecht en de naburige rechten zal worden ingediend door een werkgroep uit de Kamer. Tussen de collectieve beheersorganisaties en het betalingsplichtige bedrijfsleven is overleg gaande over de wijze waarop de verschuldigde gelden voor het gebruik van beschermd werk het meest doelmatig kunnen worden geďnd. Nergens wordt hierbij het bestaan van het auteursrecht ter discussie gesteld. En terecht niet. Voor veel schrijvers, componisten en uitvoerders, zowel als voor producenten zijn de inkomsten uit hun rechten voorwaardelijk om te kunnen doorgaan met het scheppen en verspreiden van werken die de cultuur verrijken ten bate van de hele samenleving.

Een debat over auteursrecht is welkom en inderdaad zeer wenselijk vanuit het vraagstuk van de handhaafbaarheid. Zeker op dat punt zijn creatieve ideeën nodig, vooral als die bijdragen aan oplossingen buiten het strafrecht. Voorlichting hoort daar in ieder geval bij, maar ook moet worden gezocht naar technische oplossingen. Het zou onjuist zijn en onrechtvaardig tegenover de creatieve sector als het debat zou worden ingegaan vanuit de fatalistische opvatting dat het auteursrecht vanwege tekortschietende handhaving maar moet worden afgeschaft.

Aad Kosto

24-04-09

 

X

Meld u aan voor onze nieuwsbrief.

Hartelijk dank voor uw aanmelding.

U heeft niet alle velden ingevuld.

U heeft een ongeldig e-mailadres ingevoerd.