Op vrijdag 16 juni jl. heeft minister Bussemaker van OCW het rapport 'Onderzoek naar de ontwikkeling van leenrechtvergoedingen 2006-2015 naar de Tweede Kamer gezonden. Aanleiding voor het onderzoek waren de al jaren fors dalende opgaves van uitleningen door bibliotheken aan Stichting Leenrecht. Het onderzoek is in opdracht van OCW uitgevoerd door Ecorys en IViR.

De belangrijkste bevindingen uit het rapport zijn:
- Over de periode 2006-2015 is het aantal uitleningen gedaald van ongeveer 125 mln. naar ongeveer 80 mln.;
- In dezelfde periode zijn de afdrachten van leengelden gedaald van circa €15 mln. naar circa € 11 mln.;
- De daling is het grootst onder de uitleningen en afdrachten bij boeken voor volwassenen;
- De gemiddelde inkomsten uit leenrechtvergoedingen waren voor rechthebbenden in 2014 op jaarbasis in reële termen € 775 lager dan in 2006;
- Van de daling van leenrechtplichtige uitleningen van jeugdboeken is over de gehele onderzochte periode een aantal van circa 10 mln. toe te schrijven aan het ontstaan van bibliotheken op school;
- Er zijn verschillen tussen de uitleendata van het CBS en de Stichting Leenrecht. Het rapport beschrijft een aantal factoren dat de verschillen voor een belangrijk deel verklaart. 

De minister constateert dat er een aantal tekortkomingen is met betrekking tot de registratie van het aantal uitleningen dat direct aandacht behoeft. Vooruitlopend op haar midterm review van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob), die zij aankondigt voor dit najaar, roept zij de Koninklijke Bibliotheek (KB), Stichting Leenrecht en de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) op om zo snel mogelijk praktische oplossingen hiervoor uit te werken. 

Stichting Leenrecht: huidige vergoedingenstelsel onhoudbaar
Volgens Stichting Leenrecht roept het onlangs gepubliceerde onderzoeksrapport meer vragen op dan het beantwoordt en is het huidige vergoedingenstelsel voor het uitlenen van boeken via de bibliotheek onhoudbaar geworden. De belangrijkste oorzaak is dat er veel minder uitleningen worden geregistreerd en dat levert veel minder geld op voor auteurs, vooral kinderboekenschrijvers zijn hiervan de dupe. Daarnaast is de impact van nieuwe ontwikkelingen, zoals het uitlenen van e-books en de sterke opkomst van de Bibliotheek op school, nog niet verwerkt in het leenrechtstel. Ook na het verschijnen van het OCW-rapport is er onvoldoende inzicht in de precieze omvang en ontwikkeling van uitleningen. Voor bijsturing op de huidige situatie is een goed inzicht in alle uitleningen nodig. Het rapport biedt die duidelijkheid wat Stichting Leenrecht betreft niet en kan dus ook niet leidend zijn voor de vervolgstappen. 

Voorzitter Diederik van Leeuwen van Stichting Leenrecht: ‘Een sterk leenrechtstelsel is een gezamenlijk belang van betrokken partijen. Alleen, de verhoudingen zijn scheef gegroeid en het leenrecht is niet ingericht op de nieuwste ontwikkelingen. Daarom hebben we de minister van OCW gevraagd te zorgen voor maatregelen. De betrokkenen kunnen zelf werken aan eenduidige registratie van alle uitleningen. De regierol van OCW is onmisbaar, financiële compensatie broodnodig en inhoudelijke aanpassing van bestaande afspraken zelfs onvermijdelijk’.

Auteursbond: leenrecht onmisbaar voor behoud Nederlandse cultuur
De Auteursbond meldt in een reactie op het rapport dat het inkomensverlies van auteurs in Nederland door de gedaalde leenrechtafdracht gemiddeld 6% bedraagt, en voor kinder- en jeugdboekenschrijvers maar liefst zelfs 9%. "Men moet zich realiseren dat het leenrecht een vorm van behoud is van de Nederlandse cultuur. Het leenrecht is geen sluitpost op een te krappe begroting. Valt een flink deel van het schrijversinkomen weg, dan verdwijnt daarmee onherroepelijk een kwetsbaar deel van de bibliotheekcollecties, waarvan veel grote en kleine mensen in Nederland voor hun leesbehoeften nog steeds afhankelijk zijn. Nederlandse auteurs werken graag samen met bibliotheken aan leesbevordering. Maar er zal meer oog moeten komen voor het belang van een goed verdienmodel voor schrijvers, juist voor de bescherming en het behoud van het Nederlandstalige boekenaanbod."

Het OCW-rapport ‘Onderzoek naar de ontwikkeling van leenrechtvergoedingen 2006-2015’ kunt u hier downloaden, de Kamerbrief van de minister hier.
U vindt hier de reactie van Stichting Leenrecht aan de minister, het persbericht en de toelichting op de belangrijkste inhoudelijke kritiekpunten op het OCW-rapport.

23-06-2017